Bateria dział kaliber 254 mm

Zdjęcia archiwalne niestety nie prezentują baterii terespolskiej, niemniej jednak pokazują wygląd stanowisk tego działa w innych twierdzach. Działa miały możliwość prowadzenia ognia dookolnego o zasięgu 19 wiorst (ok. 20 km). W obrazowym ujęciu, zasięg rażenia baterii „terespolskiej” wynosił: w kierunku zachodnim około 15 wiorst poza drugą linię fortyfikacji zewnętrznych, w kierunku wschodnim działa mogły bombardować nieprzyjaciela do odległości 9 wiorst poza obręb drugiego pierścienia fortyfikacji. Przy dobrze wyszkolonym zespole obsługi składającym się z 10-12 ludzi, działo mogło prowadzić ogień z częstotliwością co 1-1,5 minuty.

Bateria 10 calowych dział z Terespola odegrała pewną rolę w czasie ewakuacji Twierdzy Brzeskiej w sierpniu 1915 roku. Ewakuacja miała rozpocząć się 8 sierpnia od rozbrojenia lewego skrzydła przedmościa Kobryńskiego oraz przedmościa Wołyńskiego. Rozbrajanie sektora Terespolskiego odroczono do ostatnich dni, bo z jego broni, w tym dwóch 10-calowych dział prowadzono ciągły ogień mający opóźnić postępującą ofensywę wojsk wroga. Ostatecznie baterię terespolską „ewakuowano” stopniowo tj. demontują i wywożąc najpierw jedno działo z zestawem amunicji, podczas gdy drugie pozostało na miejscu i strzelało do wieczora ostatniego dnia ewakuacji. W ostatnim dniu działo załadowano na platformę kolejową i wywieziono na wschód.

Baterię w terespolskim sektorze obrony zbudowano przy zachodniej rubieży miasta Terespol w odległości ¾ wiorsty na wschód od linii kolejowej Warszawa-Brześć i w odległości około 4 wiorst od pierścienia fortów zewnętrznych. Baterię na przedmościu wołyńskim umiejscowiono na południe od wsi Pugachevo. Podobnie, jak w przypadku baterii terespolskiej, bateria znajdowała się nieopodal torów kolejowych tj. linii kolejowej na Kowel. Bliskość transportu kolejowego była niezbędna ze względów logistycznych tj. transport dział oraz amunicji o bardzo dużych gabarytach.

Z baterii „terespolskiej” zachowały się 2 charakterystyczne półkoliste nasypy ziemne osłaniające stanowiska. Za jednym z wałów zachował się okrągły betonowy postument ze stalowymi gwintowanymi kotwami, do których mocowana była platforma działa. Na betonowym postumencie widoczne są biegnące po okręgu charakterystyczne wyżłobienia-tory, po których obracała się platforma działa. Zazwyczaj w wyżłobieniu tym znajdowała się metalowa listwa ze znacznikami kąta ustawienia. Nie wiadoma, czy w przypadku tej baterii taka listwa była, w każdym bądź razie nie zachowała się. W postumencie betonowym widoczne też prostokątne wyżłobienia, w których ryglowano – nastawiano platformę działa w odpowiednim kierunku. Za znajdujący się nieopodal drugim charakterystycznym ziemnym wałem nie udało się odnaleźć betonowego stanowiska drugiego działa. Niewykluczone jednak, że drugie działa było w tym miejscu ustawione na drewnianej podbudowie, co było technicznie możliwe. Niemniej jednak, lokalizacja drugiego działa nie jest jednoznacznie potwierdzona i wymaga dogłębniejszego zbadania terenu.  

• Materiały źródłowe i zdjęcia:
  | www.fortification.ru |