W poszukiwaniu fortu „N” (ros. H)

Wiadomo, że fortu N nie zbudowano. Czy jednak fort ten pozostał tylko w planach na papierze, czy też rozpoczęto jednak jego budowę? Braku materiałów źródłowych opisujących jednoznacznie los fortu „N” skłonił mnie do postawienia tezy, że budowę fortu N jednak rozpoczęto, co zamierzałem zbadać :) W obliczu braku materiałów źródłowych, dowodów na prawdziwość tej tezy postanowiłem poszukać w terenie :) Oczywiście licząc się z tym, że jeżeli już to jakiekolwiek pozostałości fortu najpewniej będą miały charakter ziemny.

 Pierwsze poszukiwania przeprowadziłem w kwietniu 2011 roku starając poruszać się po drogach uwzględnionych na archiwalnych mapach i schematach z końca XIX i początku XX wieku. Z zadowoleniem stwierdzam, że większość ówczesnych traktów jest nadal widoczna, ma nadal ten sam przebieg i jest wykorzystywana w ruchu lokalnym. Cześć dróg utwardzono, niektóre straciły natomiast na znaczeniu i uległy częściowemu zatarciu. Niestety duża część „historycznych” dróg jest nieutwardzona, co w przypadku wiosennej eksploracji jest dużym problem. Choć wiosna jest najlepszym okresem na tego rodzaju poznawcze wycieczki, to trzeba się liczyć z tym, że drogi są przesiąknięte i niektóre odcinki są ciężkie do przejechania nawet dla samochodów terenowych.

Na schematach przedstawiona jest trasa wiosennego rekonesansu. Obserwację prowadzono poruszając się po zaznaczonych trasach, robiąc okresowe postoje w kluczowych miejscach. Otaczające pola uprawne, grząskie i niemożliwe do przejścia po wiosennych roztopach, ograniczały możliwości bliższego zbadania niektórych miejsc. Pozostała więc głównie obserwacja z poziomu dróg ale to wydaje się wystarczające. Pierwsze wiosenne badanie terenu nie przyniosło oczekiwanych efektów. Nie zaobserwowałem w otwartym terenie bardzo wyraźnych zmian o skali wskazującej na możliwe miejsce budowy fortu „N”. Trzeba jednak przyznać, że są miejsca wymagające bliższego zbadania, które ze względu na brak dojazdu wiosną nie zostały przeze mnie zbadane. Ponadto teren, jaki wytypowałem do eksploracji ograniczyłem autorytarnie od strony wsi Łobaczew do drogi prowadzącej do przejście granicznego w Kukurykach. Sektor, w jakim mógł powstać fort jest jednak głębszy, więc teren położony za trasą wymaga dodatkowych oględzin. Ponadto, tereny te są intensywnie użytkowane rolniczo, więc efekty prac ziemnych przy budowie fortu mogły ulec do dzisiejszych czasów całkowitemu zatarciu :(
Na obalenie tezy o budowie fortu „N” jest jednak za wcześnie i potrzebna będzie jeszcze jedna eksploracja, do której już się szykuję :)

• Literatura źródłowa:
  | Fortyfikacja tom IV. Fortyfikacja rosyjska na ziemiach polskich. Materiał z konferencji naukowej. TPF 1996 |
  | Fortyfikacja tom XI. Fortyfikacje rosyjskie, Twierdze Dęblin i Brześć, fortyfikacje Lubelszczyzny. TPF 2000 |
• Zdjęcia i mapy:
  | ibrest.ru | www.mapywig.org |