Przedmoście terespolskie - rys historyczny

Historia przedmościa terespolskiego sięga początków budowy Twierdzy Brzeskiej. W 1836 wmurowano kamień węgielny pod budowę Cytadeli na miejscu starego Brześcia na wyspie centralnej. Po ukończeniu prac, które trwały 7 lat rozpoczęto budowę zewnętrznego obwarowania, składającego się z trzech odcinków tj. Przedmościa Kobryńskiego, Przedmościa Wołyńskiego oraz Przedmościa Terespolskiego, usytuowanego na lewym brzegu Bugu na tzw. Wyspie zachodniej. Umocnienie terespolskie składało się wówczas z czterech ziemnych lunet otoczonych fosą wodną. Wewnątrz znajdowały się ponadto prochowanie oraz ziemne dzieło rogowe o charakterze śródszańca broniącego połączenia mostowego z cytadelą.

Na dalszą rozbudowę twierdzy i tym samym przedmościa terespolskiego trzeba było czekać ok. 40 lat. W 1878 roku rozpoczęto realizację dużo wcześniej przyjętego (w 1873 r.) planu zwiększenia standardów obronnych Twierdzy Brzeskiej przez otoczenie pierścieniem fortów zewnętrznych. Takie wymogi wymusił postęp w rozwoju broni – szczególnie artylerii. W myśl idei gen. Totlebena rozpoczęto budowę zewnętrznych fortyfikacji otaczając twierdzę najpierw jednym, a później drugim pierścieniem fortów stałych. Na międzypolach  fortów rozmieszczono liczne dzieła zarówno o charakterze stałym (koszary obronne, prochownie), jak i półstałym (forty piechoty, punkty oporu, baterie artyleryjskie). Przedmoście terespolskie posiadało najbardziej rozbudowaną pozycję wysuniętą składającą się głównie z umocnień o charakerze polowym.

Strategiczne położenie przedmościia terespolskiego blokującego najbardziej prawdopodobne kierunki ataku wroga (z zachodu i południowego-zachodu) powodowało, że te sektory były najsilniej  umocnione w całej Twierdzy. Na terenie przedmościa znajdowały się praktycznie wszystkie obiekty sztuki fortyfikacyjne obowjązującej w tamtych czasach. Większość z tych obiektów zachowała się i przetrwała do naszych czasów. W czasie ewakuacji Twierdzy w 1915 roku obiekty przedmościa terespolskiego nie zostały wysadzone przez uciekających Rosjan w przeciwieństwie do fortyfikacji położonych za Bugiem i w okresie międzywojennym wykorzytywane byłły licznie przez wojsko. Paradoksalnie, chyba największa część zniszczeń fortyfikacji przedmościa nie jest efektem bezpośednich działań wojennych. Niemniej jednak, dzisiaj możemy nadal podziwiać liczne obiekty ars militaris, z których wiele jest zachowanych w bardzo dobrym stanie.

• Materiały źródłowe:
  | Fortyfikacja tom IV. Fortyfikacja rosyjska na ziemiach polskich. Materiał z konferencji naukowej. TPF 1996 |
  | Fortyfikacja tom XI. Fortyfikacje rosyjskie, Twierdze Dęblin i Brześć, fortyfikacje Lubelszczyzny. TPF 2000 |
  | Ekorozwój Gminy Terespol. Praca pod redakcją Prof. dr hab. inż. Stefana Kozłowskiego. Lublin 2002 |
  | Брестская крепость. В.Бешанов |
• Materiały źródłowe i zdjęcia:
  | www.ibrest.ru | www.brest-fortress.by | www.fortification.ru |