Cytadela Twierdzy

Zgodnie z planem budowy twierdzy, cytadelę lokalizowano na miejscu starego miasta Brześć Litewski. W konsekwencji decyzji lokalizacyjnej  uległy zniszczeniu zabytkowe budowle miasta  m.in  katedralna cerkiew św. Mikołaja, w której została zawarta Unia Brzeska, klasztor Simionowski, cerkiew Michajłowska, cerkwie świętego Przemienienia i Świętej Trójcy oraz jedna z najstarszych w Europie synagog (zbudowana w 1411 roku). Pozostałe obiekty sakralne m.in. kolegium i kościół Jezuitów, kościoły i klasztory: Bazylianów, Bernardynek, Brygidek i Augustianów - zostały zaadaptowane na potrzeby budowanej twierdzy. Nowe zabudowania miejskie Brześcia Litewskiego zostały natomiast ulokowane w odległości 1,5-2 km na wschód od murów twierdzy. O tych drastycznych zmianach w starej architekturze  w obrębie budowanej twierdzy wspomina wydany w 1880 roku Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego.

W 1833 roku rozpoczęto prace inżynieryjne tj. przygotowujące plac pod budowę cytadeli. Kamień węgielny wmurowano 1 czerwca 1876 roku, a roboty główne ukończono 26 kwietnia 1842 roku. Na wyspie pomiędzy rzekami Bug i Muchawiec powstała cytadela otoczona 2 kondygnacyjnymi ceglanymi koszarami o długości ok. 1,8 km, których mury miały 2 metry grubości. Koszary miały 500 izb i mogły pomieścić 12 000 żołnierzy. Dodatkowo w zachodnim zarysie koszar wyodrębniano półokrągłe basteje (działobitnie).

Wewnątrz cytadeli wybudowano m.in. kancelarię komendanta twierdzy (przebudowany klasztor jezuitów), kasyno oficerskie (Biały Pałac - przebudowany klasztor bazylianów), Komitet Inżynierów Twierdzy (były klasztor augustynów), koszary artylerii, koszary kompanii wojskowo-budowlanej. Na terenie cerkwi znajdowała się cerkiew (w okresie międzywojennym - kościół garnizonowy). W połowi XIX w. w centralnej części Cytadeli wybudowano cerkiew - Mikołajewski Sobór.

W koszarach obronnych cytadeli umiejscowione zostały cztery bramy z mostami, które umożliwiały komunikację z zewnętrznymi budowlami fortecznymi  zlokalizowanymi w trzech sektorach utworzonych przez ujście Muchawca do Bugu. W 1843 roku zakończono budowę głównego obwarowania, czyli wspomnianych powyżej 3 odcinków warownych na zewnątrz cytadeli.