Rozbudowa Twierdzy - II pierścień fortyfikacji

W Głównym Zarządzie Inżynierii opracowano nowe teoretyczne typy fortów, które miały być budowane w ramach kolejnego etapu rozbudowy twierdzy. Do realizacji przyjęto wówczas projekty fortów autorstwa trzech inżynierów tj. projekt fortu wz. 1909 gen. inż. Wieliczki, projekt fortu wz. 1910 gen. inż. Bujnickiego  oraz projekt fortu wz. 1910  płk inż. Małkowa-Panina.

Wszystkie te projekty zakładały etapową budowę fortów dając tym samym możliwość wykorzystanie funkcji obronnych dzieła już w trakcie budowy. Oznacza to, że fort mógł spełniać swoją rolę już w trakcie trwania prac nad pozostałymi elementami obiektu bez konieczności oczekiwania na całkowite zakończenie prac. Oczywiście projekty te były jedynie swojego rodzaju bazą, a poszczególne obiekty odwzorowywały je w mniejszym lub większym stopniu - zależało to od inżyniera kierującego daną budową.

Fort lit. A lokalizowany jest w rejonie wsi Rzeczyca-Kozłowicze. Zbudowany został w latach 1912-1915 pod kierownictwem kpt. B.R.Doboszyńskiego. Choć ukończony częściowo to dotrwał w dość dobrym stanie do dzisiejszych czasów, mimo częściowego wysadzenia w czasie ewakuacji wojsk rosyjskich w 1915 r. Wraz z wcześniej wybudowanym niedalekim Fortem nr I i rozlokowanymi w rejonie pozycjami polowymi tworzył Grupę Fortową. Fort A otoczony był suchą fosą. W centralnej części znajdowały się koszary łączące się z prochowniami przez poternę z kaponierą główną. Na wale umieszczono betonowe stanowiska strzeleckie oraz barbety. Wjazd do fortu osłaniały trzy półkaponiery. Zobacz widok fortu A na zdjęciu satelitarnym
   

Fort lit. B to zmodernizowany fort nr VIII. Fort zbudowany według projektu z 1879 roku został zmodernizowany w latach 1912-1914 i włączony następnie do głównej linii obrony (II pierścienia fortów) - zmieniono wówczas jego oznaczenie na Fort "B". Fort posiada narys pięciokątny. Pierwotnie zbudowany z cegły, otoczony wałem i fosą wodną. Mur przeciwskarpowy fosy zbudowany z cegły. Wał skazamatowany (wewnątrz rozbudowane prochownie) z wybetonowanymi pozycjami strzeleckimi (galeria strzelecka) i opancerzonymi punktami obserwacyjnymi. Centralna poterna między kaponierami czołową i szyjową. Po bokach fortu koszary i półkaponiery barkowe. Wszystkie pomieszczenia forteczne połączone ciągiem potern. Fort dość dobrze zachowany. Zobacz widok fortu B na zdjęciu satelitarnym 

Zbudowany według projektu podobnego do Fortu A. Fort został wysadzony w czasie ewakuacji twierdzy w 1915 roku. Do naszych czasów nie zachowało się praktycznie nic. Zobacz widok fortu W na zdjęciu satelitarnym

Budowany pod kierownictwem kpt. B.R.Doboszyńskiego. Nie zachował się do dzisiejszych czasów. Zobacz widok fortu G na zdjęciu satelitarnym

Fort ten wybudowano dopiero na początku XX wieku wg. projektu K.Wieliczki z 1897 r. Był to pierwszy fort wysunięty poza obrys "naturalnego" pierścienia I linii fortów. Po modernizacji w latach 1912-1915 włączono go do II pierścienia fortów i nadano nowe oznaczenie literowe - Fort "D". Nie zachował się do dzisiejszych czasów (widoczna jest jedynie część fosy). Zobacz widok fortu D  na zdjęciu satelitarnym

Ukończony w 1914 r. pod kierownictwem kpt. A.A. Sarandinaki. Nie zachował się. Zobacz widok fortu E na zdjęciu satelitarnym 

Fort zlokalizowany k. wsi Dubinniki zbudowany został według projektu Bujnickiego pod kierownictwem inż. I.O. Bielińskiego. Fort został ukończony w 1913 roku i jako pierwszy z fortów II pierścienia. Betonowe kazamaty przykryto 6 metrową warstwą ziemi tworząc 15 metrowy wał łaczącym się w części centralnej z kaponierą główną, która flankowała rów wypełnony wodą. W kontrskarpie rowu umieszczono betonowe pozycje strzeleckie. W części szyjowej umieszczono koszary. Fort został wysadzony w czasie odwrotu wojsk w 1915 r. Zachowane są jedynie szczątki. Zobacz widok fortu Ż  na zdjęciu satelitarnym

Zlokalizowany koło wski Mitki. Budowany pod kierownictwem kpt. W.K. Manochina. Celem fortu była obrona drogi kolejowej do Kijowa oraz obrona sektora przed Bugiem. Fort miał "nietypową" kaponierę, która osłaniała tylko jedną stroną. Inną charakerystyczną cechą była poterna zlokalizowana nie centralnie lecz z boku. Fort dość dobrze zachowany. Zobacz widok fortu Z na zdjęciu satelitarnym

Fort o charakterze półstałym zbudowany wg. projektu inż. I.O.Bielińskiego pod kierownictwem kpt. D.M.Karbyszewa. Budowę fortu rozpoczętą dopiero w 1914 r przerwał wybuch wojny. Fort o nazwie "I" miał być pierwotnie stały - betonowy i zlokalizowany na zachód od niedalekiej wsi Murawiec. Złe warunki gruntowe uniemożliwiły budowę stałego fortu w tamtym miejscu. Budowę fortu przeniesiono więc do wsi Żuki, a samo dzieło miało charakter głownie ziemny. Zachowały się jedynie fragmenty betonowych kazamat wału głównego. Zobacz obecny widok Fortu I nazdjęciu satelitarnym

Fort lit. K znajduje się obok wsi Koroszczyn. Zobacz fort lit. K na zdjęciu satelitarnym

Fort lit. L znajduje się obok wsi Lebiedziew. Zobacz obecny widok fortu L na zdjęciu satelitarnym

Fort lit. M nie został ukończony. W połowie 1915 roku miał formę półstałą z dwoma niedużymi schronami pogotowia. Podobny "los" miał fort H (lit N), którego budowę rozpoczęto dopiero w 1915 roku i ostatecznie nie ukończono go. Zobacz fort M na zdjęciu satelitarnym
 

Najmocniejszy fort Przedmościa Terespolskiego zlokalizowany obok wsi Koroszczyn. Zobacz Fort O na zdjęciu satelitarnym
 

• Literatura źródłowa:
  | Fortyfikacja tom IV. Fortyfikacja rosyjska na ziemiach polskich. Materiał z konferencji naukowej. TPF 1996 |
  | Fortyfikacja tom XI. Fortyfikacje rosyjskie, Twierdze Dęblin i Brześć, fortyfikacje Lubelszczyzny. TPF 2000 |
  | Брестская крепость. В.Бешанов |
  | БЕЛОРУССКИЕ ЗЕМЛИ В СИСТЕМЕ ФОРТИФИКАЦИОННОГО СТРОИТЕЛЬСТВА РОССИЙСКОЙ ИМПЕРИИ(1772-1941)С.А.ПИВОВАРЧИК |
• Materiały źródłowe i zdjęcia:
  | www.fortification.ru | GOK Koroszczyn | rufort.info | brest-forts.narod.ru | ibrest.ru | www.mapywig.org |