Zajęcie Brześcia w 1919 roku

Polskie pułki wyruszały na Brześć i na front wschodni z koszarów w Białej Podlaskiej. Mimo, iż pułki powstawały w innych miastach, to właśnie w Białej przechodziły gruntowną organizację, wyekwipowanie i szkolenia.

 34-ty Pułk Piechoty powstał w listopadzie 1918 roku w Dęblinie - pierwotnie, jako 4-ty Pułk Piechoty. Na początku grudnia 1918 roku przemianowano go na 34-ty Pułk Piechoty. W pierwszej połowie stycznia 1919 roku pułk został przetransportowany do Białej Podlaskiej, gdzie wszedł w skład Grupy Operacyjnej Podlasie gen. Antoniego Listowskiego. W początkowym okresie wyposażenie i uzbrojenie żołnierzy pułku opierało się na zasobach pochodzących z dęblińskiej twierdzy. Bataliony pułku były więc często wyposażone w karabiny włoskie i austriackie, zaś umundurowanie i ekwipunek były poniemieckie. Pułk pełnił służbę na linii demarkacyjnej w rejonie Chotyłowa.

22-ty Pułk Piechoty powstał także w listopadzie 1918 roku i podobnie, jak 34 p.p w pierwszych dniach stycznia 1919 roku został wcielony do Grupy Operacyjnej Podlasie gen. Antoniego Listowskiego. Wyekwipowanie i uzbrojenie pułku było równie słabe, co w 34 p.p. Uzbrojenie stanowiły stare karabiny niemieckie, przeważnie wzoru 88, w większości bez bagnetów. Pułk pełnił służbę na linii demarkacyjnej na odcinku Janów Podlaski – Sławatycze, a po 19 stycznia powrócił na postój do Białej Podlaskiej, gdzie przechodził reorganizację i szkolenia.

W walkach o Brześć w lutym 1919 roku wzięły udział 34 oraz 22 pułk piechoty oraz Wileński Oddział Wojsk Polskich, znany ogólnie pod nazwą oddziału majora Dąbrowskiego. Na początku lutego 1919 roku nadeszła wiadomość, że wycofujący się z Brześcia Niemcy zamierzają przekazać twierdzę i miasto Ukraińcom. W obliczu tych informacji gen. Listowski otrzymał rozkaz aby ubiec zamiary Niemców i opanować Brześć siłą. Plan zakładał natarcie na forty na zachodnim brzegu Bugu oraz miasto Terespol siłami 34 p.p., 22 p.p. przy współudziale 4 baterii 7 pap oraz 4 szwadron 2 p.uł. W nocy z 4 na 5 lutego 1-sza i 3-cia kompania 34-tego Pułku Piechoty dotarła do wsi Dobryńka, gdzie otrzymała rozkaz aby przed świtem w dniu 5 lutego uderzyć na Kobylany i Błotków. Przeprowadzony zwiad wykazał, że wieś Kobylany zajęta jest przez jedną kompanię Niemców, natomiast w Terespolu stacjonują znacznie większe siły wraz z artylerią polową. O świcie 5 lutego 1919 roku po udanym ataku i krótkiej walce zostaje zdobyta wieś Kobylany. Jednak za wsią podczas marszu w kierunku rosyjskich fortów na zamarzniętej i pokrytej śniegiem łące kompanie dostają się w ogień krzyżowy niemieckich karabinów maszynowych z fortów. W wyniku walki obie kompanie ponoszą spore straty i wobec znacznej niemieckiej przewagi ogniowej i niemożliwości użycia polskich ckm-ów, które zamarzły, a także nadciągających niemieckich posiłków, polskie oddziały zmuszone były wycofać się do Dobryńki. Był to chrzest bojowy 34-tego Pułku Piechoty okupiony krwią 11 zabitych i 11 rannych. Polegli żołnierze w Bitwie pod Kobylanami zostają pochowani na cmentarzu w Białej Podlaskiej.

Po kilkudniowych pertraktacjach, w czasie których na Niemców naciskały od zachodu oddziały gen. Listowskiego, zaś od wschodu oddziały konne majora Władysława Dąbrowskiego, Niemcy oddali Brześć oraz Terespol w ręce wojsk polskich. Już 9 lutego 1919 roku 22-gi Pułk Piechoty zajął forty Terespola tłumiąc przy okazji pożary wzniecone przez uciekających Niemców. Do Brześcia wojska polskie weszły 10 lutego 1919 roku, a 13 lutego dowódca grupy podlaskiej gen. Antoni Listowski przyjął pierwszą defiladę swoich wojsk. Defilował również współdziałający z grupą dywizjon jazdy wileńskiej pod dowództwem mjr. Władysława Dąbrowskiego. 

• Literatura źródłowa:
  | Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich 1918-1920 |
  | Terespol - w 300 lecie nadania praw miejskich. J.Tarasiuk |
• Źródła internetowe:
  | 34 Pułk Piechoty |
  | 22 Pułk Piechoty |
  | Grupa Operacyjna gen. Listowskiego |
• Zdjęcia:
  | fotohistoria.pl | rp.pl |